De barsten in het dominante verhaal; over witte moderniteit

Een waarheid zegt niets, en tegelijkertijd verhult ze alles
Uit het lied “Una palabra” van Carlos Varela

Werken met systeemdynamieken gaat wat mij betreft ook over het zien van de parallellen tussen de patronen in onszelf en de collectieve patronen in de wereld. Op dit moment lijkt alles om ons heen wel uit elkaar te barsten. De dominante narratieven die we tot diep in onze vezels hebben geïnternaliseerd, blijken onhoudbaar. Door de barsten heen hebben we de kans om de verhalen die zich willen onthullen, aan te kijken.

Ons “nu” lijkt zo belangrijk, maar als we het in perspectief zien, zijn wij een heel klein onderdeel van het verhaal van Homo Sapiens dat nu zo’n 300.000 jaar duurt. In het kinderboek “Van Aap tot Sapiens” wordt de lezer uitgenodigd zich deze geschiedenis te verbeelden als een etmaal. Columbus kwam dan pas aan in Abya Yala, wat we nu Latijns Amerika noemen, 2,5 minuten voor middernacht! Het laat zo mooi zien hoe alles wat we in die laatste paar minuten collectief geloven, onmogelijk de volledige waarheid kan zijn. Welk verhaal hebben we dominant gemaakt in dit korte tijdsbestek? Misschien zit in de manier waarop ik deze vraag stel al het dominante verhaal verscholen.

Als antropoloog interesseerde ik mij al voor de meest gemarginaliseerde verhalen. Die van alleen opvoedende moeders die met armoede te maken hebben, kinderen in straatsituaties, kinderen betrokken bij de ergste vormen van kinderarbeid, sekswerkers en arbeidsmigranten. Daargelaten hoe deze focus een manier was om niet naar mijn eigen gemarginaliseerde verhalen te hoeven kijken, zag ik in deze verhalen een gemene deler. Het dominante verhaal waarachter ze verhuld konden blijven. Het is een verhaal dat diepe wortels heeft in kolonialisme, imperialisme, kapitalisme en witheid. Het verhaal van de afgelopen 2,5 minuut.

Filosoof Bayo Akomolafe noemt het “The Myth of Modernity”. De mens staat centraal in dit verhaal. Net als in mijn vraag welk verhaal “wij” dominant “hebben gemaakt”. Alsof wij controle hebben over alles. Deze mythe gaat uit van menselijke controle en kolonisatie over al het andere leven op aarde door middel van wetenschap en technologie. “We are a noble race in a desert, surrounded by a pagan orgy of forms and bodies we are pitted against in a game of survival. It is us against the world. Us against dust.” (pag 25, These Wilds Beyond our Fences, letters to my daughter on humanity’s search for home). De nadruk op groei, beter, meer, hoger, moet onze controle steeds vergroten. Wij kunnen Moeder Aarde en de natuur naar onze hand zetten.

De mythe vertelt ook wie bij die “wij” horen en wie niet. Niet de hele mensheid. “The home that Modernity built was built on the bent backs of the inappropriate.”(pag 26). Het bracht een onderscheid aan tussen mensen op basis van de mate waarin zij voldoen aan de witte, masculiene norm die inherent is aan dit dominante narratief. Zwarte mensen, oorspronkelijke bewoners van gekoloniseerde plekken, vrouwen en mensen van andere niet- masculiene genders en hun perspectieven werden en zijn tot op de dag van vandaag schaduwen in het verhaal van Witte Moderniteit. De etiketten en oordelen die op deze collectieven worden geplakt, zijn aanwijzingen van wat we weer hebben in te sluiten in onszelf en ons collectief. Stukjes van de waarheid over onszelf die we nog niet onder ogen kunnen komen. Iets waar we ons voor schamen of diepe schuldgevoelens over ervaren.
De verhalen van onze voorouders en ons familiesysteem zijn doordrenkt van het verhaal van Witte Moderniteit. De plek van onze voormoeders, gevoelens die er niet mochten zijn, identiteiten die er niet mochten zijn, daders en slachtoffers die niet zijn gezien. Symptomen die wij in onze lichamen meedragen, zijn eveneens de barsten van het nu dominante verhaal van onze mensheid. Om te luisteren naar de verborgen verhalen achter deze barsten, hebben we te erkennen dat we lid zijn van verschillende groepen die al dan niet een plek mochten krijgen in het dominante verhaal. Ten koste van wat? Die stukken terugclaimen kan ons als mensheid een stukje helen en ruimte maken voor nieuwe collectieve verhalen. Dit is nu mijn activisme. Misschien zijn dit verhalen waarin we ons weer kunnen verbinden. Misschien ook niet. Daar hebben wij geen controle over.